WOJOWNICY CHMUR
Kim byli Chachapoya? Wojownicy Chmur
Zanim Inkowie dotarli na ten grzbiet, Chachapoya zbudowali Kuélap, stawili opór dwóm władcom Inków, a potem stanęli po stronie Hiszpanii — oto kim naprawdę byli.
Zobacz wycieczki do Kuélap na GetYourGuide ↗Lud lasu chmur, nie jedno królestwo
Chachapoya nie byli zjednoczonym imperium jak Inkowie, którzy ostatecznie ich podbili — tworzyli luźną sieć wodzostw rozproszonych po lasach chmur na terenie dzisiejszego peruwiańskiego regionu Amazonas, dzieląc szeroko wspólną kulturę materialną (okrągłe kamienne domy, cytadele na wzgórzach, stanowiska grobowe na klifach) bez jednej stolicy czy władcy. Kuélap to ich największa znana osada, ale stanowiska noszące ten sam architektoniczny podpis są rozsiane po szerszej dolinie Utcubamba i dalej — dowód kultury, która zajmowała i kształtowała ten krajobraz przez blisko tysiąc lat, zanim Inkowie w ogóle przybyli.
Dlaczego późniejsi pisarze nazwali ich „Wojownikami Chmur
Przydomek „Wojownicy Chmur" pochodzi z późniejszego popularnego piśmiennictwa, a nie z nazwy, której Chachapoya używali wobec siebie, ale oddaje dwie rzeczywiste kwestie: ich reputację wśród Inków jako wyjątkowo trudnych do podbicia oraz teren lasu chmur — często spowity mgłą, na wysokości około 2000–3000 metrów — który ukształtował ich osady i styl budowania. Wcześni hiszpańscy kronikarze, w tym Pedro Cieza de León, opisywali Chachapoya jako jasnoskórych jak na standardy regionu — szczegół, do którego współcześni badacze podchodzą ostrożnie, biorąc pod uwagę, jak zawodne były często kolonialne opisy fizyczne rdzennych grup.
Podbój przez Inków, który zajął dwa pokolenia
Władca Inków Túpac Inca Yupanqui po raz pierwszy ruszył przeciwko Chachapoya w latach 70. XV wieku i według przekazów pokonał ich około 1475 roku, ale podbój się nie utrzymał — Chachapoya zbuntowali się ponownie za rządów jego syna i potrzeba było drugiego władcy Inków, Huayny Cápaca, kolejnych kampanii, w tym co najmniej dwóch odnotowanych klęsk jego własnych sił, by wreszcie podporządkować sobie ten region. Reakcja Inków na ten powtarzający się opór była surowa: masowe egzekucje chachapojskich wojowników i przymusowe wysiedlenia dużej części ludności w ramach systemu osadniczego mitmaq, a na ich miejsce sprowadzono zewnętrznych kolonistów.
Dawne urazy i dlaczego część Chachapoya stanęła po stronie Hiszpanii
To surowe traktowanie ze strony Inków pozostawiło dziedzictwo urazy, które miało znaczenie pokolenie później: gdy w latach 30. XVI wieku przybyli hiszpańscy konkwistadorzy, część grup Chachapoya miała — jak przekazują źródła — sprzymierzyć się z nimi przeciwko Inkom, widząc szansę na wyrównanie dawnych rachunków, zamiast obrony imperium, które niedawno podporządkowało sobie, straciło i wysiedliło ich własny lud. Warto o tym wiedzieć, bo komplikuje to proste przeciwstawienie „Inkowie kontra Hiszpanie", z którym wielu odwiedzających przyjeżdża do Peru — stosunki Chachapoya z oboma imperiami były kolejno wrogie, ukształtowane przez dekady urazów, a nie jedną stałą lojalnością po którejkolwiek stronie.
Karajía: sarkofagi w niebiańskich grobowcach
Około 51 km na północny wschód od Chachapoyas, w wąwozie nieopodal miasteczka Luya, na skalnej półce stoi rząd antropomorficznych sarkofagów zwanych purunmachus — w języku keczua „dawni ludzie". Zbudowane z kamienia i zaprawy błotnej, wysokie na około 2 do 2,5 metra, zostały odkryte na nowo przez świat zewnętrzny dopiero w 1985 roku przez peruwiańskiego archeologa Federico Kauffmanna Doiga; datowanie radiowęglowe umiejscawia je około 1460 roku n.e., tuż u progu podboju Inków. Niektóre sarkofagi pierwotnie miały na szczycie ludzkie czaszki — prawdopodobnie trofea lub oznaczenia przodków, a nie szczątki osoby pochowanej w środku.
Revash: malowane skalne mauzolea
Około 60 km na południe od Chachapoyas, nieopodal miasteczka Santo Tomás, w skalnej ścianie kryje się inny rodzaj chachapoyańskiego stanowiska funeralnego: niewielkie konstrukcje z kamienia i adobe, otynkowane i pomalowane na czerwono, biało i kremowo, w kształcie miniaturowych domków ze spadzistymi dachami i oknami w formie krzyża. Datowane na około 1100–1300 roku n.e., mauzolea Revash miały — jak się przypuszcza — mieścić szczątki osób o wysokim statusie zbiorowo, a nie jako pojedyncze groby; wyblakłe czerwone malowidła ceremonialne — koła, płomieniste kształty — wciąż są widoczne na niektórych wewnętrznych ścianach, ponad siedem stuleci później.